Huyện Thạch Hà có một đặc điểm nổi bật là danh xưng Thạch Hà xuất hiện rất sớm, hơn nghìn năm nay. Khi là đơn vị châu, khi huyện, khi phủ, diên cách địa - hành chính trải qua nhiều thay đổi. Từ khi vua Lê Thánh Tông định bản đồ cả nước năm 1469, huyện Thạch Hà có ranh giới tự nhiên khá ổn định, gần như được xác định bởi dãy Trà Sơn ở phía tây, dãy Nam Giới và biển ở phía đông, sông Dà - sông Nghèn và sông Hà Hoàng ở phía bắc, sông Rào Cái ở phía nam. Nhưng trên không gian địa lý đó, diên cách hành chính lại có quá nhiều thay đổi, không chỉ trong phạm vi các đơn vị của huyện mà cả với những đơn vị giáp ranh. Năm 1921, Thạch Hà chuyển tổng Đoài cho huyện Can Lộc và nhận 2 tổng Canh Hoạch, Vĩnh Luật của huyện Can Lộc. Năm 1945-1946, Thạch Hà lại chuyển cho Can Lộc 3 thôn của tổng Đông và 3 thôn của tổng Canh Hoạch. Năm 1989 và năm 2004, lại cắt đất 11 xã nhập vào thị xã Hà Tĩnh, nay là thành phố Hà Tĩnh. Năm 2007, Thạch Hà lại cắt 6 xã miền ven biển để cùng 7 xã của huyện Can Lộc lập thành huyện Lộc Hà.

Huyện Thạch Hà là một trong những huyện có nhiều thay đổi nhất về diên cách hành chính và trong xu hướng đó, gần đây lại được tạo nên một vị thế độc đáo: Một huyện mà chia làm hai phần nằm về hai mặt đông và tây của thành phố Hà Tĩnh, gần như vòng đai bảo vệ cho trung tâm chính trị, hành chính của tỉnh Hà Tĩnh.

Thạch Hà là một huyện thuộc loại trung bình về diện tích và dân số. Thiên nhiên rất đẹp và hùng vĩ, có đủ địa hình đa dạng gồm núi đồi, trung du, ven biển, có mỏ sắt Thạch Khê với trữ lượng khá lớn, nhưng thiên nhiên không mấy ưu ái và mặt khắc nghiệt cũng không ít. Một ấn tượng còn in đậm trong ký ức tuổi thơ của tôi là những trận “gió Lào” nóng bỏng vào mùa hè, đốt cháy cả cây cối, kể cả cây chuối vốn hàm chứa rất nhiều nước. Về mặt lịch sử, nơi đây cũng đã trải qua những thử thách ác liệt của vùng biên viễn phía Nam nước Đại Việt, của cuộc nội chiến Trịnh - Nguyễn, của cuộc kháng chiến trường kỳ giành lại độc lập, thống nhất Tổ quốc. Nhưng người dân Thạch Hà đã vượt qua tất cả những khó khăn, thách thức đó không những để bảo tồn và phát triển cuộc sống, mà còn cống hiến cho đất nước nhiều người con ưu tú, lập nhiều công tích trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, để lại nhiều thành tựu trong sáng tạo văn hóa. Ví dặm và ca trù là những sáng tác dân gian từ bé đã hằn sâu trong ký ức tôi qua lời hát của những người thân trong gia đình. Về di sản văn hóa phi vật thể thì Thạch Hà là một cái nôi khá sớm và khá thịnh đạt của hai thể loại dân ca này. Riêng ca trù, có thể khẳng định ra đời sớm nhất trên đất Thạch Hà từ thời Lê Sơ. Dòng họ Phan quê gốc ở Ngọc Điền (thị trấn Thạch Hà) đã nổi tiếng hát ả đào (tức ca trù) thuộc Ty Giáo phường từ thời Lê Sơ (1428-1527) và vào đời Hồng Đức (1460-1497) có người được cử làm phân trưởng trông coi giáo phường của huyện.

Đời sống tuy còn không ít khó khăn nhưng huyện Thạch Hà đã để lại một lịch sử lao động và chiến đấu đáng tự hào, nhiều truyền thống quý trong đó nổi bật lên truyền thống yêu nước, tinh thần dân tộc, truyền thống làm ăn cần cù, hiếu học, trọng nghĩa tình, sống giản dị.